تغییر رنگ ناخن پا، ضخیم شدن ناخن یا بوی ناخوشایند پا از مشکلاتی هستند که خیلی از افراد در طول زندگی آنها را تجربه میکنند، اما اغلب تا زمانی که بیماری پیشرفت نکند، جدی گرفته نمیشوند. یکی از شایعترین علتهای این علائم، قارچ ناخن پا است؛ مشکلی که شاید در اول فقط ظاهر ناخن را تغییر دهد، اما در صورت بیتوجهی میتواند باعث درد، تخریب ناخن و حتی انتقال عفونت به سایر ناخنها بشود.
امروزه به دلیل استفاده طولانیمدت از کفشهای بسته، حضور در استخرها و محیطهای مرطوب و همچنین کمبود توجه به مراقبتهای بهداشتی پا، میزان ابتلا به قارچ ناخن بیشتر از گذشته شده است. از طرفی بسیاری از افراد به اشتباه تصور میکنند این بیماری خودبهخود برطرف میشود یا فقط یک مشکل ظاهری ساده است، در حالی که درمان نکردن آن میتواند روند درمان را سختتر و طولانیتر کند.
در کلینیک تخصی ما تلاش میشود مطالب پزشکی به زبان ساده اما کاملاً علمی در اختیار کاربران قرار بگیرد تا افراد بتوانند علائم بیماریها را بهتر بشناسند و در زمان مناسب برای درمان آن ها به بهترین متخصصان مراجعه کنند. در این مقاله بهصورت کامل درباره قارچ ناخن پا، علتها، علائم، روشهای درمان و راههای پیشگیری از آن صحبت کردیم.
قارچ ناخن پا نوعی از عفونت است که معمولاً توسط قارچهای پوستی ایجاد میشود و میتواند ناخن پا را درگیر کند. این قارچها بیشتر در محیطهای گرم و مرطوب رشد میکنند و به همین دلیل پا، بهخصوص داخل کفش یا جوراب، محیط مناسبی برای فعالیت آنها محسوب میشود.
در اکثر مواقع بیماری از یک نقطه کوچک روی ناخن شروع میشود و بهمرور زمان کل ناخن را درگیر میکند. ابتدا ممکن است فقط یک لکه سفید یا زرد روی ناخن دیده شود، اما با گذشت زمان ناخن ضخیم، شکننده میشود و تغییر شکل پیدا میکند و در موارد شدید حتی ممکن است ناخن از بستر خود جدا بشود.
قارچ ناخن پا معمولاً بهآرامی پیشرفت میکند و به همین دلیل بعضی افراد ماهها یا حتی سالها متوجه جدی بودن آن نخواهند شد. این بیماری اگرچه در مراحل اول دردناک نیست، اما در مراحل پیشرفته میتواند باعث ناراحتی هنگام راه رفتن یا پوشیدن کفش شود.
قارچ ناخن پا زمانی ایجاد میشود که قارچها از طریق ترکهای کوچک پوست یا شکافهای ریز ناخن وارد بافت ناخن شوند. عوامل مختلفی میتوانند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهند:
پوشیدن طولانیمدت کفشهای بسته و تنگ
-
تعریق زیاد پا
-
رفتوآمد در استخر، حمام و رختکن عمومی با پای برهنه
-
استفاده مشترک از ناخنگیر، جوراب یا حوله
-
آسیبدیدگی ناخن
-
دیابت یا ضعف سیستم ایمنی
-
رعایت نکردن بهداشت پا
یکی از مهمترین علتها، استفاده طولانیمدت از کفشهای تنگ است. محیط تاریک و مرطوب داخل کفش شرایط بسیار ایدهآلی برای رشد قارچها ایجاد میکند. افرادی که ساعتهای طولانی کفش به پا دارند، بیشتر در معرض این عارضه قرار میگیرند.
راه رفتن با پای برهنه و بدون دمپایی در استخرها، حمامهای عمومی و رختکنهای ورزشی هم یکی دیگر از عوامل مهم انتقال قارچ است. قارچها در این محیطها بهراحتی روی زمین میمانند و میتوانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند.
ضعیف بودن سیستم ایمنی بدن هم نقش مهمی در ابتلا به قارچ ناخن دارد. باید توجه داشت که افراد مبتلا به دیابت، بیماریهای مزمن یا کسانی که داروهای تضعیفکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند.
همچنین تعریق زیاد پا، رعایت نکردن بهداشت پا، استفاده مشترک از ناخنگیر یا حوله و آسیبدیدگی ناخن هم میتوانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.
علائم قارچ ناخن پا ممکن است در افراد متفاوت باشد، اما معمولاً چندین نشانه مشخص وجود دارد که اصلا نباید نادیده گرفته شوند.
تغییر رنگ ناخن
اولین علامت اغلب تغییر رنگ است. ناخن پا ممکن است زرد، سفید، قهوهای یا حتی تیره شود. این تغییر رنگ ناخن معمولاً از گوشه ناخن شروع میشود و بهمرور گسترش پیدا میکند.
ضخیم شدن ناخن
ضخیم شدن ناخن هم از علائم رایج این بیماری است. در این شرایط کوتاه کردن ناخن سختتر میشود و ظاهر ناخن حالت طبیعی خودش را از دست میدهد.
شکننده شدن ناخن
برخی افراد نیز ممکن است متوجه شکننده شدن ناخن خود شوند. ناخن پا ممکن است خرد شود یا لبههای نامنظمی پیدا کند ودر مراحل شدیدتر حتی امکان جدا شدن ناخن از پوست وجود دارد.
بوی بد و ناخوشایند
گاهی قارچ درناخن پا با بوی ناخوشایند همراه است. همچنین بعضی بیماران هنگام پوشیدن کفش یا راه رفتن احساس درد یا فشار دارند، بهخصوص زمانی که عفونت پیشرفت کرده باشد.
بنابراین اگر این علائم برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند، بهتر است فرد برای تشخیص دقیق و درمان مناسب به پزشک متخصص ناخن پا مراجعه کند.
اگرچه هر فردی ممکن است به قارچ ناخن مبتلا شود، اما برخی افراد بیشتر از دیگران در معرض این بیماری قرار دارند.
افراد مسن
افراد مسن یکی از گروههای پرخطر و در معرض هستند. با افزایش سن، رشد ناخن کندتر شده و گردش خون در پا کاهش پیدا کرده؛ همین موضوع احتمال رشد قارچ در پا را بیشتر میکند.
ورزشکاران
ورزشکاران هم به دلیل استفاده مداوم از کفشهای ورزشی و حضور در رختکنها و حمامهای عمومی بیشتر از دیگران در معرض ابتلا هستند. برای همین قارچ ناخن در میان فوتبالیستها، شناگران و ورزشکاران حرفهای شیوع بیشتری دارد.
بیماران مبتلا به دیابت
افراد مبتلا به دیابت نیز باید توجه ویژهای به سلامت پاهای خود داشته باشند چرا که قارچ ناخن در این بیماران میتواند خطر زخم و عفونتهای جدیتر را افزایش دهد.
کسانی که زیاد عرق میکنند
کسانی که تعریق زیاد پا دارند و یا ساعتهای طولانی کفش میپوشند نیز بیشتر دچار این مشکل میشوند.
افرادی با سابقه قارچ پوستی یا قارچ بین انگشتان پا
همچنین افرادی که از قبل سابقه قارچ پوستی یا قارچ بین انگشتان پا دارند، احتمال بیشتری برای ابتلای دوباره به قارچ ناخن خواهند داشت.
اکثر افراد قارچ ناخن را فقط یک مشکل ظاهری میدانند، اما در برخی شرایط این بیماری میتواند دردسرهای جدیتری ایجاد کند.
در مراحل پیشرفته، ناخن ممکن است آنقدر ضخیم شود که درد هنگام راه رفتن ایجاد شود. بعضی بیماران حتی در پوشیدن کفش خود دچار مشکل میشوند و فعالیتهای روزمره آنها تحت تأثیر قرار میگیرد و مختل میشود.
قارچ درناخن پا میتواند به سایر ناخنها یا پوست اطراف منتقل شود بنابراین اگر فرد سیستم ایمنی ضعیفی داشته باشد، احتمال گسترش عفونت بیشتر خواهد شد.
برای بیماران دیابتی، این بیماری اهمیت بسیار بیشتری دارد چرا که آسیب پوستی ناشی از قارچ ممکن است زمینهساز عفونتهای شدیدتر شود و روند ترمیم زخم را مختل کند.
از طرف دیگر، ظاهر ناخنها نیز میتواند روی اعتمادبهنفس افراد تأثیر مستقیم بگذارد. بسیاری از مبتلایان به دلیل ظاهر ناخنهای پای خود از پوشیدن صندل اجتناب میکنند و یا حضور در استخر و مکانهای عمومی خجالت میکشند.
تشخیص قارچ ناخن معمولاً با معاینه پزشک متخصص ناخن پا آغاز میشود. متخصص ناخن پا با بررسی ظاهر ناخن و علائم بیمار میتواند تا حد زیادی بیماری را تشخیص دهد، اما در بعضی موارد برای اطمینان بیشتر آزمایشهای تکمیلی انجام میشود.
در بعضی موارد برای تشخیص دقیقتر ممکن است اقدامات زیر انجام شود:
-
نمونهبرداری از ناخن
-
بررسی نمونه در آزمایشگاه
-
تشخیص نوع قارچ
این کار در نهایت کمک میکند تا بهترین روش درمان برای بیمار انتخاب شود.
گاهی نمونه کوچکی از ناخن پا یا مواد زیر ناخن برداشته میشود تا در آزمایشگاه مورد بررسی قرار گیرد. این کار به پزشک کمک میکند نوع قارچ مشخص شود و بهترین روش درمان انتخاب گردد.
تشخیص دقیق بسیار اهمیت زیادی دارد، چون بعضی بیماریهای پوستی مانند پسوریازیس یا آسیبهای ناخن ممکن است ظاهری شبیه قارچ ناخن ایجاد کنند. به همین دلیل دقت داشته باشید که خوددرمانی بدون تشخیص صحیح هیچ وقت انتخاب مناسبی نیست.
درمان قارچ ناخن پا مستقیما به شدت عفونت و مدتزمان درگیری بستگی دارد. در مراحل اولیه ممکن است درمان راحتتر و سریعتر باشد، اما در موارد پیشرفته درمان به زمان بیشتری نیاز دارد.
درمان دارویی موضعی
-
استفاده از لاکهای ضدقارچ
-
کرمها یا محلولهای دارویی
این روش بیشتر برای عفونتهای خفیف و کم استفاده میشود و یکی از رایجترین روشهای درمان قاچ پا می باشد و به شکل لاک، کرم یا محلول استفاده میشوند. ام توجه داشته باشید که چون نفوذ دارو به داخل ناخن سخت است، درمان ممکن است چندین ماه طول بکشد.
داروهای خوراکی ضدقارچ
در موارد شدیدتر پزشک متخصص ممکن است داروهای خوراکی ضدقارچ برای بیمار تجویز کند. این داروها به مراتب تأثیر بیشتری دارند، ولی باید حتما تحت نظر پزشک مصرف شوند، زیرا ممکن است روی کبد فرد تاثیر بگذارند و یا با بعضی داروهای دیگر تداخل داشته باشند.
درمان با لیزر
در بعضی کلینیکهای تخصصی از لیزر نیز برای درمان قارچ در ناخن پا استفاده میشود. هدف لیزر از بین بردن قارچها بدون آسیب به بافت اطراف انجام میباشد، هرچند که میزان موفقیت آن ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد.
روش تهاجمی تر، برداشتن بخشی از ناخن
اگر ناخن توسط قارچ بهشدت آسیب دیده باشد، گاهی پزشک بخشی از ناخن یا کل آن را برمیدارد تا درمان مؤثرتر انجام شود.
نکته مهم این است که درمان قارچ نیاز به صبر و پیگیری داردو متاسفانه بسیاری از افراد بهمحض بهتر شدن ظاهر ناخن درمان را متوقف میکنند، در حالی که ممکن است قارچ هنوز بهطور کامل از بین نرفته باشد.
پیشگیری از قارچ ناخن پا معمولاً سادهتر از درمان آن است. رعایت چندین نکته بهداشتی میتواند تا حد زیادی خطر ابتلا را در فرد کاهش دهد.
-
خشک نگه داشتن پاها اهمیت بسیار زیادی دارد. حتما بعد از حمام یا شنا باید پاها، بهخصوص بین انگشتان، کاملاً خشک شوند چرا که رطوبت محیط مناسبی برای رشد قارچها ایجاد میکند.
-
استفاده از جوراب نخی و تعویض روزانه آن هم توصیه میشود زیرا جورابهایی که هوا را عبور میدهند، باعث کاهش تعریق پا میشوند.
-
بهتر است در استخرها، حمامهای عمومی و رختکنها از دمپایی شخصی استفاده شود و از راه رفتن با پای برهنه خودداری کنید.
-
کفشها باید اندازه مناسب داشته باشند و تهویه خوبی برای پا ایجاد کنند. استفاده مداوم از یک کفش بدون خشک شدن کامل آن میتواند احتمال رشد قارچ را در پای شما افزایش دهد.
-
همچنین باید توجه داشت که وسایل شخصی مانند ناخنگیر، جوراب یا حوله نباید بهصورت مشترک استفاده شوند.
بسیاری از افراد قبل از مراجعه به پزشک متخصص سراغ درمانهای خانگی میروند. درمان خانگی توسط موادی مانند سرکه، روغن درخت چای، جوش شیرین یا سیر از جمله روشهایی هستند که در فضای مجازی زیاد درباره آنها صحبت میشود.
شایان ذکر است که بعضی از این روشها ممکن است تا حدی به کاهش رشد قارچ کمک کنند، ولی معمولاً برای درمان کامل عفونت کافی نیستند؛ بهخصوص زمانی که قارچ به عمق ناخن نفوذ کرده باشد.
مشکل اصلی این است که اتکا به درمانهای خانگی به تنهایی ممکن است باعث تأخیر در درمان اصلی شود و در این مدت قارچ فرصت بیشتری برای گسترش پیدا میکند و طول درمان را بیشتر و پروسه را سختتر میکند.
اگر علائم قارچ ناخن شما خفیف باشند، ممکن است پزشک در کنار درمان اصلی بعضی مراقبتهای خانگی را توصیه کند، اما در موارد شدید بهتر است درمان تخصصی انجام شود.
آیا قارچ ناخن پا واگیردار است؟
بله، قارچ ناخن میتواند از طریق تماس مستقیم و یا استفاده مشترک از وسایل شخصی انتقال یابد. محیطهای مرطوب عمومی نیز از مهمترین و شایع ترین راههای انتقال هستند.
درمان قارچ ناخن چقدر طول میکشد؟
درمان این بیماری معمولاً زمانبر میباشد و ممکن است چند ماه طول بکشد. رشد کامل ناخن جدید به زمان نیاز دارد.
آیا قارچ ناخن بدون درمان خوب میشود؟
در بیشتر موارد خیر. اگر درمان به درستی انجام نشود، معمولاً عفونت گسترش پیدا میکند و ناخن آسیب بیشتری میبیند.
آیا لاک ناخن باعث بدتر شدن قارچ میشود؟
استفاده مداوم از لاک، بهخصوص روی ناخن آلوده، میتواند رطوبت را در ناخن نگه دارد و روند درمان را کندتر کند.
آیا امکان بازگشت قارچ ناخن وجود دارد؟
بله، اگر مراقبتهای بهداشتی به درستی رعایت نشود یا درمان کامل انجام نگیرد، احتمال عود بیماری وجود دارد.
قارچ ناخن پا شاید در ابتدا مشکل کوچکی و کم اهمییتی به نظر برسد، اما اگر بهموقع درمان نشود میتواند ظاهر و سلامت ناخن را بهطور جدی تحت تأثیر قرار دهد. شناخت علائم اولیه، رعایت بهداشت پا و مراجعه زودهنگام به پزشک متخصص نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت این بیماری دارند.
نکته مهم این است که لازمه درمان قارچ ناخن، صبر و پیگیری است. اکثر افراد به دلیل طولانی بودن روند درمان، آن را نیمهکاره رها میکنند و دوباره با بازگشت عفونت مواجه میشوند. انتخاب روش درمان مناسب زیر نظر پزشک متخصص خوب برای ناخن پا و رعایت نکات مراقبتی میتواند احتمال موفقیت درمان را تا حد زیادی افزایش دهد.
بنابراین اگر تغییر رنگ، ضخیم شدن یا شکنندگی ناخنهای پا برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده است، بهتر است این علائم را اصلا نادیده نگیرید و برای بررسی دقیقتر سریعا اقدام کنید.